Renta rodzinna po maturze. Ważny jest wrzesień
Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dziecko, które ukończyło 16 lat, może pobierać rentę rodzinną, jeżeli kontynuuje naukę – zasadniczo nie dłużej niż do ukończenia 25. roku życia. Jeżeli 25. urodziny przypadają na ostatnim roku studiów, świadczenie może być wypłacane do zakończenia tego roku studiów.
Szczególna sytuacja dotyczy tegorocznych maturzystów, którzy zostali przyjęci na pierwszy rok studiów. Aby otrzymać rentę rodzinną również za wrzesień, powinni jeszcze we wrześniu złożyć w ZUS wniosek o dalszą wypłatę świadczenia oraz dokument potwierdzający przyjęcie na studia.
Jeżeli uczelnia nie może jeszcze wystawić odpowiedniego zaświadczenia, ZUS dopuszcza złożenie oświadczenia o zamiarze rozpoczęcia studiów ze wskazaniem planowanej daty rozpoczęcia nauki. Dokument z uczelni trzeba następnie uzupełnić najpóźniej w miesiącu rozpoczęcia nauki.
Spóźnienie może oznaczać brak renty za wrzesień
Termin ma realne znaczenie finansowe. Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej świadczenia wypłaca się od momentu powstania prawa, ale co do zasady nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek.
Dlatego ZUS ostrzega, że jeśli przyszły student zgłosi się z dokumentami dopiero w październiku, może nie otrzymać renty rodzinnej za wrzesień. Jeżeli natomiast po złożeniu we wrześniu oświadczenia nie potwierdzi później rozpoczęcia studiów, wypłacone świadczenie może podlegać zwrotowi.
Co istotne, jeżeli nauka rozpocznie się dopiero np. w listopadzie, ZUS wskazuje, że nie ma podstaw do wypłacenia renty za wrzesień.
Umowa zlecenia. Tutaj również liczy się zaświadczenie
Drugim ważnym problemem są składki od umowy zlecenia. Art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że uczniowie szkół ponadpodstawowych i studenci do ukończenia 26 lat wykonujący umowę zlecenia nie podlegają z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Aktualny tekst jednolity ustawy został ogłoszony w 2026 roku.
ZUS stosuje przy tym bardzo konkretną zasadę: dla celów ubezpieczeń społecznych absolwent szkoły jest uznawany za ucznia do 31 sierpnia. Jeśli natomiast przedstawi zaświadczenie potwierdzające przyjęcie na studia wyższe, ZUS uznaje go za ucznia do 30 września.
Oznacza to, że maturzysta pracujący we wrześniu na zleceniu powinien przekazać takie zaświadczenie również zleceniodawcy. Pozwala to zachować zwolnienie ze składek od zlecenia także za wrzesień.
Bez dokumentu wynagrodzenie może być niższe
Jeżeli absolwent nie ma już statusu ucznia i nie przedstawi dokumentu potwierdzającego przyjęcie na studia, jego umowa zlecenia – jeżeli jest jedynym tytułem ubezpieczeniowym – podlega zasadom ogólnym.
W praktyce obowiązkowe są wówczas składki emerytalna, rentowe i wypadkowa oraz składka zdrowotna. Ubezpieczenie chorobowe przy zwykłej umowie zlecenia jest natomiast dobrowolne.
Dlatego określenie, że po utracie statusu ucznia zleceniobiorca automatycznie podlega „wszystkim składkom”, wymaga doprecyzowania – ubezpieczenie chorobowe nie jest dla zwykłego zleceniobiorcy obowiązkowe.
Kiedy naprawdę powstaje status studenta?
Samo otrzymanie informacji o przyjęciu na uczelnię nie oznacza jeszcze formalnego uzyskania statusu studenta.
Zgodnie z art. 83 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce osoba przyjęta na studia rozpoczyna studia i nabywa prawa studenta z chwilą złożenia ślubowania.
Właśnie dlatego wrzesień jest okresem szczególnym. Absolwent nie ma jeszcze statusu studenta, ale ZUS na potrzeby ubezpieczeń pozwala traktować osobę przyjętą na studia jako ucznia do 30 września, jeżeli przedstawi stosowne zaświadczenie.
Zwolnienie nie dotyczy każdej formy zatrudnienia
Ważne jest jeszcze jedno ograniczenie. Preferencja dla uczniów i studentów do 26 lat dotyczy przede wszystkim umowy zlecenia. Nie zwalnia studenta ze składek z normalnej umowy o pracę.
Inaczej jest również wtedy, gdy zlecenie zostało zawarte z własnym pracodawcą albo praca na jego podstawie jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy. W takich przypadkach zasady dotyczące nieoskładkowanego zlecenia studenckiego nie znajdują standardowego zastosowania. ZUS wskazuje, że takie wynagrodzenie podlega oskładkowaniu jak przy zatrudnieniu pracowniczym.
Najważniejsze terminy
- 31 sierpnia – do tego dnia absolwent jest traktowany przez ZUS jako uczeń dla celów ubezpieczeniowych,
- 30 września – do tego dnia osoba przyjęta na studia może być traktowana przez ZUS jako uczeń, jeśli przedstawi zaświadczenie o przyjęciu na studia,
- do końca września – maturzysta ubiegający się o rentę rodzinną również za wrzesień powinien załatwić formalności w ZUS,
- po rozpoczęciu studiów trzeba uzupełnić wymagane przez ZUS potwierdzenie z uczelni.
W przypadku tegorocznych maturzystów kilka dni zwłoki może więc mieć wymierne konsekwencje: utratę renty rodzinnej za wrzesień albo konieczność naliczenia składek od umowy zlecenia.
Podstawa prawna: art. 68 i art. 129 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 83 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
