Do Sejmu trafił projekt zmian w zasadach odpłatności za pobyt w Domach Pomocy Społecznej (DPS), przygotowany przy współudziale Rzecznika Praw Dziecka i zapowiadany przez Polskie Stronnictwo Ludowe. Propozycja dotyczy jednego z najbardziej kontrowersyjnych elementów systemu pomocy społecznej – obciążania kosztami członków rodzin, w tym dzieci.
Kluczowa zmiana: dzieci bez obowiązku płacenia
Najważniejszym założeniem projektu jest całkowite zwolnienie dzieci z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu dorosłych członków rodziny w DPS. Obecnie obowiązujące przepisy dopuszczają sytuacje, w których – po spełnieniu określonych warunków – do opłat zobowiązywani są także zstępni, czyli m.in. dzieci.
Projektowana nowelizacja ma to jednoznacznie zakończyć. Po zmianie prawa odpowiedzialność finansowa nie będzie mogła być przenoszona na osoby niepełnoletnie ani takie, które nie powinny być obciążane kosztami opieki instytucjonalnej.
Głośne przypadki i presja społeczna
Impulsem do zmian były nagłaśniane w ostatnim czasie przypadki, które wzbudziły duże kontrowersje opinii publicznej. W przestrzeni medialnej pojawiały się sytuacje, w których do opłat zobowiązywano nawet kilkuletnie dzieci, niekiedy niemające realnych relacji z osobą przebywającą w DPS. Głośną sprawą jest sytuacja 8-letniej Wiktorii, która miała płacić za pobyt dziadka 2000 złotych miesięcznie, kluczowym elementem tej kontrowersyjnej sytuacji jest fakt, że dziewczynka nigdy nie poznała swojego dziadka.
Według Rzecznika Praw Dziecka obecne przepisy są interpretowane w sposób, który może prowadzić do traktowania dzieci na równi z dorosłymi w zakresie odpowiedzialności finansowej. To właśnie tę lukę systemową ma zamknąć proponowana nowelizacja.
Jedna zmiana, duże skutki systemowe
Choć projekt dotyczy formalnie jednego przepisu w ustawie o pomocy społecznej, jego skutki mogą być znaczące. Autorzy wskazują, że nowe regulacje:
- uporządkują system odpłatności,
- ograniczą uznaniowość decyzji administracyjnych,
- wyeliminują skrajne przypadki obciążania osób niezdolnych do ponoszenia kosztów.
Zmiana ma również charakter precedensowy – jasno rozdziela odpowiedzialność dorosłych od sytuacji dzieci, co dotychczas nie było wystarczająco precyzyjnie uregulowane.
Szerszy problem: rosnące koszty DPS
Dyskusja o opłatach za DPS wpisuje się w szerszy kontekst finansowania systemu pomocy społecznej. Koszty pobytu w takich placówkach rosną, a znaczną część wydatków ponoszą samorządy, które już dziś sygnalizują coraz większe obciążenia budżetowe.
Eksperci podkreślają, że bez kompleksowej reformy systemu – obejmującej zarówno zasady odpłatności, jak i rozwój usług opiekuńczych – problem będzie się pogłębiał wraz ze starzeniem się społeczeństwa.
Co dalej
Projekt zmian został złożony w Sejmie przez klub PSL. Jeśli uzyska poparcie większości parlamentarnej, nowe przepisy mogą zakończyć wieloletni spór dotyczący odpowiedzialności finansowej nieletnich za pobyt bliskich w DPS.
Sprawa pozostaje jednak elementem szerszej debaty o przyszłości systemu opieki społecznej w Polsce – i możliwych kolejnych zmianach w jego finansowaniu.
