Zakończyliśmy negocjacje z Komisją Europejską w ramach aktualizacji programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia. Komisja stworzyła nam warunki, by przeznaczyć minimum 10% środków na technologie i infrastrukturę podwójnego wykorzystania. To technologie, które w konkretnym wymiarze będą służyły obronności. Znaleźliśmy na ten cel aż 12,8% środków, co daje sumę 290 mln euro. Po przeliczeniu to zdecydowanie ponad 1,2 mld zł przeznaczonych na pięć nowych priorytetów w zakresie bezpieczeństwa – mówił marszałek Władysław Ortyl podczas konferencji prasowej na temat bezpieczeństwa Podkarpacia w kontekście koncepcji wschodnich regionów przygranicznych UE.
Komisja Europejska po raz pierwszy przyjęła dokument strategiczny w całości poświęcony wschodnim regionom przygranicznym UE. Stanowi to bezpośrednią odpowiedź na nową sytuację geopolityczną Europy po agresji Rosji na Ukrainę. Równolegle, samorząd województwa podkarpackiego wdraża w życie zmiany w programie Fundusze Europejskie dla Podkarpacia, alokując ponad 1,2 mld zł na pięć nowych priorytetów związanych z bezpieczeństwem i odpornością. Wschodnia granica Unii Europejskiej została na szczeblu europejskim oficjalnie uznana za obszar o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa, odporności i przyszłego rozwoju całej wspólnoty, choć nie było to oczywiste w pierwszych etapach prac legislacyjnych.
Początkowe wersje unijnego paktu dla regionów wschodnich, ogłoszonego przez Ursulę von der Leyen, obejmowały wyłącznie granice z Rosją i Białorusią. Dzięki naszym intensywnym staraniom i lobbingowi w Komitecie Regionów, stanowiskom zarządu oraz sejmiku, a także we współpracy z partnerami ze Słowacji, Węgier czy Rumunii, udało się doprowadzić do tego, że pakt obejmuje całą granicę wschodnią, w tym tę z Ukrainą. Kolejnym wyzwaniem jest to aby Ministerstwo Funduszy i Rozwoju w Strategii Rozwoju Polski do 2035 r. widziało wsparcie dla województw, a nie tylko pojedynczych powiatów przygranicznych, ponieważ bezpieczeństwa nie można sprowadzać do skali powiatu. Komisja Europejska widzi cały region Polski Wschodniej, a nasz rząd tylko pas powiatów, dlatego też wraz z innymi marszałkami województw przygranicznych będziemy artykułować swoje argumenty w rozmowach z ministerstwem – zaznaczył marszałek.
Podkarpackie zostało również dostrzeżone przez Komisję Europejską na arenie międzynarodowej jako województwo aktywnie rozwijające nowe technologie o znaczeniu strategicznym. Sztandarowym przykładem jest koncepcja Doliny Dronowej, obejmująca m.in. budowę centrum certyfikacji i rozwoju systemów bezzałogowych. Ranga Doliny Dronowej została potwierdzona nie tylko poprzez ujęcie jej w komunikacie Komisji Europejskiej, ale również poprzez bezpośrednie odwołanie się do niej przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen podczas brukselskiej konferencji w lutym tego roku.
Około 360 milionów złotych skierujemy do sektora małych i średnich przedsiębiorstw działających w obszarze technologii podwójnego zastosowania. Kluczowym projektem, o którym mówiła sama Ursula von der Leyen, jest utworzenie centrum certyfikacji i rozwoju systemów bezzałogowych. To szansa dla naszych startupowców i uczelni, by rozwijać systemy odpornościowe i prowadzić badania nad bezpieczeństwem, które znajdą realne zastosowanie w obronności – mówiła Małgorzata Jarosińska-Jedynak podczas prezentacji priorytetów bezpieczeństwa dla województwa podkarpackiego.
W ramach II etapu przeglądu śródokresowego (MTR 2) programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027, zaplanowano utworzenie pięciu nowych priorytetów. Projekt tych zmian został już przesłany do Komisji Europejskiej w grudnia ubiegłego roku. Łącznie na nowe priorytety w Programie FEP przeznaczone zostanie ponad 290 mln euro. Stanowi to 12,81% całej alokacji Programu. Zidentyfikowane zmiany finansowe przekraczają tym samym wymagany przez Komisję Europejską próg 10% alokacji programu.
Dzięki przeznaczeniu minimum 10% programu na obszary związane z bezpieczeństwem, wynegocjowaliśmy z Komisją Europejską bardzo korzystne bonusy. Najważniejszym z nich jest wydłużenie okresu kwalifikowania wydatków o rok, czyli aż do końca 2030 roku. Daje to nam większy komfort i stabilność w realizacji tak skomplikowanych projektów strategicznych. Ostateczną akceptację zmienionego programu spodziewamy się uzyskać w kwietniu, co pozwoli nam natychmiast ruszyć z naborami wniosków – podkreślła Małgorzata Jarosińska-Jedynak.
Pięć priorytetów bezpieczeństwa dla Podkarpacia w ramach programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027
Inwestycje dla bezpieczeństwa i obrony (alokacja: ok. 360 mln zł) koncentruje się na rozwoju sektora przedsiębiorstw działających w obszarze obronności i bezpieczeństwa. Wsparcie obejmuje zwiększanie potencjału produkcyjnego i usługowego, rozwój technologii podwójnego zastosowania (dual-use), działalność badawczo-rozwojową oraz wsparcie MŚP. Kluczowym elementem jest także utworzenie centrum certyfikacji i rozwoju systemów bezzałogowych.
Bezpieczeństwo dostaw wody (alokacja: ok. 115 mln zł) dotyczy wzmocnienia infrastruktury wodnej regionu. Obejmuje budowę nowych ujęć i zbiorników wody, rozwój systemów wykorzystania wody opadowej i odzyskanej, inwestycje w sieci wodociągowe i stacje uzdatniania oraz wdrażanie systemów monitoringu i zasilania awaryjnego, w tym z wykorzystaniem OZE.
Odporna infrastruktura transportowa (alokacja: ok. 403 mln zł) skupia się na inwestycjach zwiększających odporność i bezpieczeństwo systemu transportowego. Obejmuje rozwój dróg wojewódzkich istotnych dla ewakuacji i mobilności wojskowej, wzmocnienie roli lotniska Rzeszów-Jasionka jako węzła logistycznego UE oraz rozwój alternatywnej infrastruktury pasów startowych i dróg kołowania w Krośnie i Mielcu, co zwiększy strategiczną gotowość regionu.
Rozwój umiejętności dla bezpieczeństwa (alokacja: ok. 245 mln zł) ukierunkowany jest na wsparcie rozwoju praktycznych umiejętności w zakresie bezpieczeństwa, kompetencji cyfrowych oraz nowoczesnych kwalifikacji technicznych uczniów i nauczycieli poprzez m.in. realizację programu „Akademia dronów”, który umożliwi zdobycie praktycznych umiejętności technicznych i kwalifikacji w obszarze nowoczesnych technologii. Wsparcie posłuży do budowy kompetencje ludzi i instytucji, wzmocnienia NGO oraz przygotowania społeczeństwa i gospodarki do skutecznego działania w sytuacjach zagrożeń i kryzysów.
Rozwój kompetencji bezpieczeństwa społeczności lokalnej (alokacja: 44 mln zł) w ramach instrumentu RLKS obejmuje wsparcie rozwoju praktycznych kompetencji uczniów i szkół w zakresie bezpieczeństwa, łącząc edukację obronną, cyfrową i survivalową z działaniami angażującymi i współpracą ze służbami, jak również działania mające na celu stworzenie dobrze przygotowanych, samodzielnych i współpracujących społeczności, zdolnych do skutecznego reagowania i funkcjonowania w warunkach kryzysowych. Działania posłużą oddolnym inicjatywom społecznym realizowanym przez Lokalne Grupy Działania.
